Διαδικτυακή διάλεξη "Οι έννοιες του ιστορικού χρόνου στη διδασκαλία της Ιστορίας"

Η παρουσίαση

https://archeia.moec.gov.cy/sm/242/2023_03_03_diadiktyaki_dialexi_oi_ennoies_tou_istorikou_chronou_sti_didaskalia_tis_istorias_parousiasi.pdf

Ο χρόνος είναι ο χειρότερος γιατρός

Σε καίει, σε σκορπάει και σε παγώνει

Ένα σχολικό βιβλίο-σταθμός: Γιαννόπουλος Γ., Οικονομοπούλου Ξένη, Κατσουλάκος Θ., Εισαγωγή Στις Ιστορικές Σπουδές ΟΕΔΒ 1986

Γιαννόπουλος Γ., Οικονομοπο... by on Scribd

Πρωτομαγιά '44

Σαν σήμερα (18/4/1944): Ο Πολυθεάτης Κώστας Σύρμπας – 82 χρόνια από τον απαγχονισμό του

Η προσωπικότητα του Κώστα Σύρμπα συνιστά ένα από τα πλέον εμβληματικά παραδείγματα της συγκρότησης της νεανικής αντιστασιακής ταυτότητας στον θεσσαλικό χώρο κατά την περίοδο της Εθνικής Αντίστασης. Σύμφωνα με τοπικές μαρτυρίες και διαθέσιμες πηγές, η σύλληψή του υπήρξε απόρροια ανεπιτυχούς εγχειρήματος μονάδων του εφεδρικού ΕΛΑΣ, τον Απρίλιο του 1944 αλλά και οργανικής εμπλοκής του τοπικού δωσιλογισμού στην κατοχική βία με το ανεξίτηλο στίγμα της "εθνικής αναξιότητας" των φορέων του. Το γεγονός αυτό οδήγησε στον δημόσιο απαγχονισμό πέντε μελών της ΕΠΟΝ στις 18 Απριλίου, στην πλατεία Ρήγα Φεραίου των Τρικάλων, μια πράξη που εντασσόταν στη ναζιστική στρατηγική της τρομοκράτησης και του κοινωνικού παραδειγματισμού.

Ιδιαίτερη δραματικότητα προσδίδει στο γεγονός και στην πρόσληψή του από τη λαϊκή μνήμη η αποτυχημένη πρώτη απόπειρα εκτέλεσής του, όταν η θηλιά λύθηκε, προκαλώντας την έντονη αντίδραση των παρισταμένων Τρικαλινών, χωρίς ωστόσο να αναστείλει την απόφαση των κατοχικών αρχών. Η στάση του Σύρμπα, ο οποίος επέδειξε αυταπάρνηση κατά τη διαδικασία της σύλληψης, καλύπτοντας την υποχώρηση των συναγωνιστών του, χαρακτηρίζεται από μια έντονη συνέπεια. Αυτή αποτυπώνεται τόσο στις καταγεγραμμένες τελευταίες του φράσεις όσο και στην αποχαιρετιστήρια επιστολή του, η οποία αποτελεί κρίσιμο πρωτογενές τεκμήριο για την μελέτη του ηθικού αναστήματος και της πολιτικής συγκρότησης των υποκειμένων της Αντίστασης.

Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, η περίπτωση Σύρμπα και των συναγωνιστών του αναδεικνύει τη συστηματική εφαρμογή των αντιποίνων ως μέσο άσκησης κατοχικής πολιτικής, τεκμηριώνοντας ταυτόχρονα τον καταλυτικό ρόλο που διαδραμάτισαν οι οργανώσεις νεολαίας στην εξέλιξη του απελευθερωτικού αγώνα. 

Δημήτρης Κωνσταντινίδης: "Ο Κώστας Σύρμπας υπήρξε η πιο εμβληματική μορφή της Αντίστασης στα χρόνια της Κατοχής στο Νομό Τρικάλων"

https://polythea-aspropotamoy.blogspot.com/2025/05/blog-post_26.html

Η πιο συνεκτική περιγραφή εντοπίζεται εδώ:
Ο δημόσιος απαγχονισμός των 5 επονιτών
https://www.aketh.gr/images/trikala-map/pdf/eponites.pdf

Ντοκουμέντα / Συγκλονιστικές φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή

 Οι εικόνες αναρτήθηκαν προς πώληση στο eBay από πωλητή με έδρα το Βέλγιο, ο οποίος υποστηρίζει ότι προέρχονται από ιδιωτική συλλογή Γερμανού υπαξιωματικού της Βέρμαχτ.

Σύμφωνα με την περιγραφή της αγγελίας, το υλικό αποδίδεται στον λοχία Χέρμαν Χόϊερ, που υπηρετούσε σε μονάδα με έδρα τη Μαλακάσα κατά την περίοδο της Κατοχής. Η αυθεντικότητα των φωτογραφιών, ωστόσο, δεν έχει μέχρι στιγμής επιβεβαιωθεί από επίσημο φορέα ή ιστορικό αρχείο.

Facebook / Greece at WWII Archives

Η ύπαρξη της δημοπρασίας έγινε γνωστή μέσα από ανάρτηση της σελίδας «Greece at WWII Archives» στο Facebook.

Καισαριανή, 1 Μάη 1944. Οι μελλοθάνατοι εισέρχονται στον κυρίως χώρο όπου θα εκτελεστούν.

Στις δύο φωτογραφίες μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα, οι μελλοθάνατοι είναι πράγματι 15. Στη δεύτερη φωτογραφία, ένας από αυτούς έχει ήδη σηκώσει τη γροθιά του.

Πηγές: 

https://tvxs.gr/news/ellada/ntokoymenta-sygklonistikes-fotografies-apo-tin-ektelesi-ton-200-stin-kaisariani/

https://www.efsyn.gr/ellada/500977_gia-proti-fora-blepoyme-ta-prosopa-ton-200-ektelesmenon-kommoyniston-stin-kaisariani

Μπαίνοντας στο Σκοπευτήριο με τις γροθιές ψηλά. Μελλοθάνατοι περνούν την πύλη του Σκοπευτηρίου. Τα πεταμένα ρούχα είναι αυτών που είχαν ήδη εκτελεστεί.

Η πίσω πλευρά φωτογραφίας όπου διακρίνεται η ημερομηνία: 1.5.1944

Από την Ελλάδα την περίοδο της Κατοχής πέρασαν εκατοντάδες χιλιάδες Γερμανοί στρατιώτες. Φρουρές, στρατεύματα κατοχής, περαστικοί για τα διάφορα μέτωπα, ασθενείς σε ανάρρωση, πεζικάριοι, Ες-Ες, ναύτες, αεροπόροι. Πολλοί είχαν μαζί τους φωτογραφικές μηχανές και απαθανάτιζαν με συστηματικό τρόπο την καθημερινότητα της θητείας και μαζί τα άγνωστα για αυτούς μέρη και πρόσωπα της κατεχόμενης χώρας, καθώς ο τουρισμός είναι ένα αρχαιότατο ένστικτο στον άνθρωπο. Εκατομμύρια φωτογραφίες από τον Πόλεμο βγαίνουν εδώ και πάρα πολλά χρόνια από σεντούκια και ντουλάπες στη Γερμανία και πωλούνται σε δημοπρασίες ανά τον κόσμο. Σήμερα ένας πωλητής από το Βέλγιο έβαλε για δημοπρασία στο ebay οκτώ μικρές φωτογραφίες-αναμνηστικά ενός Γερμανού στρατιωτικού (δεν γνωρίζουμε ποιου ούτε γιατί τις τράβηξε) και ο συναγερμός στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ έχει δικαίως χτυπήσει. Είναι λήψεις από την Πρωτομαγιά του 1944 και την εκτέλεση των 200 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. 

Είμαι συγκλονισμένος. Είναι τα μοναδικά οπτικά τεκμήρια για το γεγονός 80 χρόνια μετά, και όχι μόνο δεν είναι αφηρημένες λήψεις, αλλά κάδρα γεμάτα ευκρινείς μικρές λεπτομέρειες. Καλοντυμένοι και κουρεμένοι γουλί φτάνουν με φορτηγά από το Χαιδάρι. Ένας Ιταλός βοηθητικός της Βέρμαχτ με τσιγάρο μπροστά σε ένα φορτηγό. Τα πρόσωπα των μελλοθανάτων. φαίνονται καθαρά. Έξω από την είσοδο του Σκοπευτηρίου, κάτι πεταμένα ρούχα (αυτών που προηγήθηκαν). Παράστημα στητό. Βλέμμα σταθερό. Μισάνοιχτα στόματα κατά το βάδισμα -κάτι τραγουδούν. Ένας σηκώνει το χέρι σε γροθιά. Ένας αστυνομικός στην πύλη του Σκοπευτηρίου χαμογελάει. Είναι επειδή χαιρετά τους φίλους τους τους Γερμανούς ή κάποιος από τους μελλοθάνατους του λέει χαρούμενος "πάμε για καθαρό αέρα" ή κάτι τέτοιο; Ο ψυχρός φακός του κατακτητή συναντά το αγέρωχο βλέμμα των κομμουνιστών αγωνιστών, όπως οδηγούνται σε ομάδες για να τουφεκιστούν. Λέξεις όπως "ηρωισμός" που μέχρι τώρα ήταν επενδύσεις νοήματος και επικοί τόνοι πάνω στην ιστορική ανάμνηση, τώρα γίνονται εικόνα αδιάψευστη. Και μια από τις πιο εμβληματικές στιγμές της Κατοχής και της Αντίστασης, μια σελίδα της εθνικής ιστορίας, αποκτά ήχο, παλμό, σχεδόν χρώμα. Δεν ξέρω ποιος ήταν ο Γερμανός που απαθανάτισε τους δεσμώτες της Ακροναυπλίας -κάποιοι μετρούσαν 8 χρόνια στα σίδερα- που πάνε περήφανοι να στηθούν μπροστά στη μάντρα που ο Βάρναλης αποκάλεσε "το σύνορο του κόσμου" και τι είχε στο μυαλό του. Εκτελούσε υπηρεσία προπαγανδιστικής τεκμηρίωσης; Ήθελε να τις δείχνει στα παιδιά του μετά τον Πόλεμο και να λέει "να πώς μοιάζουν οι Έλληνες εγκληματίες"; Να τις βλέπει και να αναπολεί τη θητεία του στην Ελλάδα; Ή τον παρακίνησε κάποιος μικρός κρυφός θαυμασμός για τους εχθρούς που αντίκρισαν κατάματα και αλύγιστοι τον θάνατο; 

Κι απ' τα Ιερά τους Κόκκαλα Πρώτη του Μάη και πάλι

Θα ξεπηδήσει η Λευτεριά κι ο Καθαρμός του Κόσμου

Κώστας Βάρναλης

Ιάσονας Χανδρινός

https://www.facebook.com/chandrinos.iassonas/posts/10242702464438677?ref=embed_post

Εκτέλεση στο Μονοκούμαρο Χανίων

 

Λο | Trailer | CineDoc 2025

 

Θανάσης Βασιλείου | 2025 | Ελλάδα, Γαλλία | 70’ 

𝝨𝝪𝝢𝝤𝝭𝝜

Έναν χρόνο μετά τον θάνατο της μητέρας του, ο σκηνοθέτης επιστρέφει στο άδειο διαμέρισμα της παιδικής του ηλικίας στην Αθήνα για να διαχειριστεί μια προβληματική κληρονομιά. Από τις γυμνές πλέον επιφάνειες του σπιτιού, αναδύονται θραύσματα αναμνήσεων της οικογένειάς του και η προσωπική ιστορία του μπλέκεται με το συλλογικό τραύμα της Χούντας.

Βραβείο ΕΚΚΟΜΕΔ πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη (Ελληνικό Πρόγραμμα) – 27ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (2025)

Σφαγή στο Δίστομο (Butchering in Distomo)

80 Χρόνια Ελεύθεροι- Όταν έφυγε η σβάστικα από την Αθήνα

Στις 12 Οκτώβρη του 1944 τα γερμανικά στρατεύματα αποχωρούν και η Αθήνα είναι ξανά μια ελεύθερη πόλη με τον λαό της να γιορτάζει στους δρόμους σε μια εντυπωσιακή στιγμή συλλογικής ανάτασης.

Με αφορμή την επέτειο των 80 χρόνων, το Eteron – Ινστιτούτο για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή παρουσιάζει ένα ντοκιμαντέρ για την Κατοχή και την Αντίσταση στην Αθήνα.

Στο ντοκιμαντέρ μέσα από συνεντεύξεις ιστορικών και αρχειακό υλικό αναδεικνύονται σημαντικά θέματα της περιόδου όπως ο κατοχικός λιμός και οι στρατηγικές επιβίωσης, η συνεργασία με τον κατακτητή σε διάφορα επίπεδα και η σκανδαλώδης ατιμωρησία του δωσιλογισμού στο μεταπολεμικό κράτος, η ανθρωπογεωγραφία και οι μορφές της Αντίστασης στην πόλη, το κλίμα της απελευθέρωσης, καθώς ζητήματα μνημειακότητας και ιστορικής μνήμης.

Σκηνοθετική επιμέλεια – μοντάζ: Βασίλης Πανάγου

Σενάριο, συνεντεύξεις: Μαρία Λούκα

Επιστημονικός σύμβουλος: Μενέλαος Χαραλαμπίδης

Διεύθυνση Φωτογραφίας: Αλέξανδρος Κατσής, Γιώργος Νούνεσης

Ηχοληψία: Ισμήνη Πετρίδου

Διεύθυνση παραγωγής, αφήγηση: Ελένη Κατωμερή

Η απελευθέρωση της Αθήνας το 1944

 

Οδηγός μας το Εικοσιένα...

 

Ένα πουλί θαλασσινό, καημένε Μάρκο Μπότσαρη

γιε μ' κι ένα πουλί βουνίσιο, Μάρκο Μπότσαρη Σουλιώτη

Πέτρα την πέτρα περπατούν, καημένε Μάρκο Μπότσαρη

γιε μ' κλαδάκι σε κλαδάκι, Μάρκο Μπότσαρη Σουλιώτη

Να βρουν του Μάρκου την οπλή, καημένε Μάρκο Μπότσαρη

γιε μ' του Μάρκου το λημέρι, Μάρκο Μπότσαρη Σουλιώτη

Το Μάρκο τον σκοτώσανε, καημένε Μάρκο Μπότσαρη

γιε μ' ψηλά στο Καρπενήσι, Μάρκο Μπότσαρη Σουλιώτη

Αφήνω γεια ψηλά βουνά, καημένε Μάρκο Μπότσαρη

γιε μ' και σʼ όλα τα λημέρια, Μάρκο Μπότσαρη Σουλιώτη

Αφήνω διάτα στα παιδιά, καημένε Μάρκο Μπότσαρη

γιε μ' σʼ όλα τα παλικάρια, Μάρκο Μπότσαρη Σουλιώτη

Να πολεμήσουν την Τουρκιά, καημένε Μάρκο Μπότσαρη

γιε μ' και τους κοτζαμπασήδες, Μάρκο Μπότσαρη Σουλιώτη

"Άγριες Μέλισσες": Αναφορά στο μαρτυρικό θάνατο του Πολυθεάτη ήρωα της Εθνικής Αντίστασης Κωνσταντίνο Σύρμπα και τους 4 Τρικαλινούς συναγωνιστές του.

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ: http://tv10.gr/%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%BD%CE%AD%CE%B1/anafora-stous-5-eponites-stis-agries-melisses/

Στα πέντε παλικάρια των Τρικάλων

Οι «Άγριες Μέλισσες» δε χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις, καθώς από την πρώτη στιγμή που προβλήθηκαν, «κέρδισαν» τους τηλεθεατές, ιδίως τους Θεσσαλούς αφού η πλοκή διαδραματίζεται στο Διαφάνι, ένα μικρό χωριό έξω από τη Λάρισα.

Στο επεισόδιο που προβλήθηκε το βράδυ της Πέμπτης, έγινε αναφορά στον μαρτυρικό θάνατο των πέντε Τρικαλινών ΕΠΟνιτών Στέργιου Γάτσα, Ιωάννη Μπριάζη, Κωνσταντίνου Στεργιόπουλου, Κωνσταντίνου Σύρμπα και Απόστολου Τσανάκα που κρεμάστηκαν στις 18 Απριλίου του 1944, στην πλατεία Ρήγα Φεραίου.

Δείτε εδώ το επεισόδιο

https://www.antenna.gr/watch/1445620/agries-melisses-epeisodio-103-b-kyklos

Για όσους γνωρίζουν την ιστορία των πέντε παλληκαριών της ΕΠΟΝ που έδωσαν τη ζωή τους στον αντιφασιστικό αγώνα, η αναφορά στη θυσία του, στο επεισόδιο του γνωστού σήριαλ μόνον συγκίνηση προκαλεί Ήταν 18 τ΄ Απρίλη το 1944 Τρίτη μέρα του Πάσχα.

Στα Τρίκαλα κρεμούν 5 νέους στην πλατεία Ρήγα Φεραίου και συλλαμβάνουν 350 ως ομήρους. Τα πέντε παλικάρια που έδωσαν τη ζωή τους στον αντιφασιστικό αγώνα ήταν οι Στέργιος Γάτσας, Ιωάννης Μπριάζης, Κωνσταντίνος Στεργιόπουλος, Κωνσταντίνος Σύρμπας και Απόστολος Τσανάκας.

Τα πτώματα των απαγχονισθέντων έμειναν και την επομένη στις αγχόνες με πινακίδες στο στήθος τους που έγραφαν: “Πυροβόλησα Γερμανό Στρατιώτη”».

Για αυτή τη δημοσίευση ευχαριστώ τη Δήμητρα Παπαγεωργίου

Ιστορικοί Περίπατοι «Η Ένωση Κέντρου στην εξουσία

Οι πολυπληθέστερες πόλεις ανά τους αιώνες!

Πώς άλλαξε η ανθρωπογεωγραφία στις μεγάλες πόλεις από το 1.500 ως σήμερα. Η μετακίνηση πληθυσμών και η κυριαρχία των αναδυόμενων αγορών. H μετάβαση από την Κωνσταντινούπολη στο... Τόκιο.

Ένα εντυπωσιακό γράφημα δείχνει τις πλέον πολυπληθείς πόλεις του κόσμου όπως αυτές εξελίχθηκαν από το 1.500 μ.χ. έως και το 2018. 

Πίσω στις αρχές του 16ου αιώνα οι περισσότεροι ζούσαν στην ανατολή, είτε την Ανατολική Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική ή σε Ινδία και Κίνα. Καθώς ο αιώνας περνούσε το Πεκίνο έδινε στην Κωνσταντινούπολη τα σκήπτρα της μεγαλύτερης πόλης στον κόσμο. Κάπου εκεί Παρίσι, Λονδίνο και Νάπολι έκαναν την εμφάνισή τους στη λίστα. 

Καθώς περνούσε το 1.600 το Τόκιο αναρριχήθηκε στη δεύτερη θέση, αλλά τα δεδομένα θα άλλαζαν εκ νέου. Η βιομηχανική επανάσταση έφερε το Λονδίνο στην τρίτη θέση και καθώς το 19ος αιώνας ξεκινούσε ο πληθυσμός ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο κατοίκους και πέντε δεκαετίες αργότερα έφτασε τα δυο εκατομμύρια. 

Μπαίνουμε στον 20ο αιώνα και η Βόρεια Αμερική εμφανίζεται στο γράφημα. Σε αυτή τη χρονική στιγμή τρεις πόλης της περιοχής βρίσκονται στη λίστα και σχεδόν όλες οι υπόλοιπες είναι στην Ευρώπη. Κάπου εκεί, όμως, το Τόκιο επιστρέφει. 

Μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο ο πληθυσμός της πρωτεύουσας της Ιαπωνίας ήταν περίπου 10 εκατομμύρια. Διπλασιάστηκε σε μόλις 20 χρόνια και δεν άργησε πολύ να φτάσει τα 30 εκατομμύρια. 

Ένα στοιχείο το οποίο προκύπτει από τα τελευταία τριάντα χρόνια που καταγράφονται στο γράφημα είναι ότι πόλεις της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης βγαίνουν από τις πρώτες θέσεις και δίνουν τη θέση τους σε άλλες από την Ασία, την Ινδία και την Λατινική Αμερική. 

Copyright The Financial Times Limited 2017. All rights reserved.

https://www.euro2day.gr/ftcom/ftcom_gr/article-ft-gr/1671845/oi-polyplhthesteres-poleis-ana-toys-aiones.html

Ιστορικοί Περίπατοι - «Από τη δικτατορία του Μεταξά, στον πόλεμο του ’40» (31 Οκτωβρίου 2017) | ΕΡΤ

20 φωτογραφίες από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο που μάλλον βλέπεις για πρώτη φορά

1. 1943: Η πρώτη φωτογραφία νεκρών Αμερικάνων στρατιωτών που δημοσιεύεται στις ΗΠΑ. Οι νεκροί είναι από μάχη στη Νέα Γουινέα.

Πηγή: LIFE photojournalist George Strock

Μακρόνησος

Ξεχασμένοι αγωνιστές του '21

Ένας και μόνο είναι ο μεγάλος ήρωας του Εικοσιένα: ο λαός. Το πότισε με το αίμα του και το 'θρεψε με τις θυσίες του. Δίχως τ' ανώνυμα παλικάρια που σβάρνιζαν τα βουνά και  τους λόγγους, μην έχοντας μήτε παλιοτσάρουχα να βάλουνε στα πόδια τους,  λευτεριά δε βλέπαμε. Αυτοί, οι ταπεινοί και ξεχασμένοι, μας τη χάρισαν.  Στη μνήμη αυτού, του άγνωστου ήρωα - που είναι άντρας, και γυναίκα, και παιδί -  ας στήσουμε το πιο λαμπρό άγαλμα της ευγνωμοσύνης μας.

         
                                                                                                                                     
Φωτιάδης Δημήτρης

Σαν Σήμερα... Πριν από 75 χρόνια, στις 23 Οκτώβρη 1943 οι Γερμανοί ναζί πυρπολούν την Πολυθέα Ασπροποτάμου.

71 χρόνια πέρασαν από την πυρπόληση της Πολυθέας Ασπροποτάμου. Δυστυχώς υπάρχει έλλειμμα στην καταγραφή της μνήμης από τους "εν ζωή" συμπατριώτες μας για το τραυματικό γεγονός της καταστροφής του χωριού μας από τους Γερμανούς ναζί. Στη διάθεση μας βρίσκονται τρεις πηγές με αναφορές στο κάψιμο του χωριού, οι οποίες και παρατίθενται διαδοχικά. Όποιος Πολυθεάτης έχει αυθεντικό υλικό προφορικής ιστορίας, μαρτυρίες, αφήγηση και περιγραφή του γεγονότος, φωτογραφίες θα παρακαλούσαμε να τις διαθέσει προς δημοσίευση, αρχικά στο ιστολόγιό μας, και στη συνέχεια ίσως αυτό το υλικό να αποτελούσε τη μαγιά για μια συνθετική εργασία τοπικής ιστορίας.

Α. ΠΗΓΗ

Ευχαριστώ τον Δημήτρη Κωνσταντινίδη για την άδειά του να χρησιμοποιήσω υλικό από το ιστορικό του πόνημα: "ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ «ΠΑΝΘΗΡΑΣ» Οι Γερμανοί εισβάλλουν και πυρπολούν την Πίνδο

Παραθέτουμε αποσπάσματα, αλλά ο αναγνώστης θα σχηματίσει διαυγή εικόνα, αν διαβάσει συνολικά το έργο. Γράφει λοιπόν ο Δ. Κωνσταντινίδης στο βιβλίο του:

Κεφάλαιο VII

Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΠΙΝΔΟ

Η επιχείρηση «Πάνθηρας» ξεκινά

          Το κίνημα της αντίστασης βρέθηκε στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1943 στη μεγαλύτερη ακμή του. Η «Ελεύθερη Ελλάδα» απλωνόταν στη μισή τουλάχιστον επικράτεια και περιλάμβανε σημαντικές πόλεις, όπως την Καρδίτσα και τα Γρεβενά. Ο ΕΛΑΣ μπορούσε να παρατάξει στην Πίνδο περισσότερους από 14.000 μαχητές ισχυρά οπλισμένους με τα ιταλικά λάφυρα ενώ ο ΕΔΕΣ είχε στην Ήπειρο άλλους 5.000 έως 6.000 ενόπλους.

          Το κύρος δε της Αντίστασης, όπως και η πολιτική επιρροή των κινημάτων που τη συγκρότησαν, ήταν πλέον δεδομένα στη συνείδηση του ελληνικού λαού. Καθώς δε η «μάχη της σοδειάς» είχε πάει πολύ καλά το προηγούμενο καλοκαίρι η εξεύρεση των τροφίμων που χρειαζόταν για την τροφοδοσία αυτής της δύναμης δεν ήταν αξεπέραστο εμπόδιο. Κάτω λοιπόν από σχεδόν ιδανικές συνθήκες για τα δεδομένα της εποχής η Ελληνική Αντίσταση σχεδίαζε στη Δυτική Θεσσαλία και την Ήπειρο επιθετικές  ενέργειες μεγάλης κλίμακας ικανές να αποδιοργανώσουν τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής.

          Οι Γερμανοί όμως γρήγορα απέδειξαν ότι η αποφασιστικότητα και το επιθετικό πνεύμα που τους διέκρινε σε όλες τις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις δεν εξαντλούνταν μόνο στα σημεία που οι ίδιοι είχαν επιλέξει να εξουσιάσουν στην Ελλάδα. Με άλλα λόγια δεν ήταν σε καμία περίπτωση πρόθυμοι να ανεχθούν τη συνδιοίκηση της κατεχόμενης Ελλάδας.

          Ήδη από τα μέσα του καλοκαιριού ειδικές μονάδες του γερμανικού στρατού άρχισαν ανιχνευτικές κινήσεις κατά μήκος των οδικών αξόνων της Δυτικής Θεσσαλίας και της Ηπείρου για τον εντοπισμό των χώρων ανάπτυξης των αντάρτικων μονάδων. Από τα τέλη δε του Σεπτέμβρη άρχισαν να αναγγέλλονται οι πρώτες κινήσεις Γερμανικών στρατευμάτων προς τη Δυτική Θεσσαλία, το Μέτσοβο, τα Γιάννινα και την Άρτα. Στα μέσα του Οκτώβρη άρχισαν κρούσεις των Γερμανών προς τις προσβάσεις της Πίνδου στην περιοχή Κλεινοβού (Καρούτια), ενώ διαδοχικά γίνονται γνωστές και επιθετικές ενέργειες προς την Καστανιά, το Χαλίκι και περιοχές της Άρτας και των Ιωαννίνων.

          Σύμφωνα με τη γνώμη στρατιωτικών εμπειρογνωμόνων της εποχής όλες αυτές οι περιμετρικές κρούσεις των Γερμανών είχαν τον χαρακτήρα παραπλανητικών στρατιωτικών ενεργειών, για να ματαιώσουν και να παραλύσουν κάθε απόπειρα αντίστασης των ανταρτικών ομάδων του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, σε όλο σχεδόν το μήκος της ραχοκοκαλιάς της Πίνδου.

          Τις πολύπλευρες κινήσεις των γερμανικών τμημάτων συνόδευε ένα δικινητήριο γερμανικό αεροπλάνο τύπου «Στόρκ», το οποίο από πολύ μικρό ύψος παρακολουθούσε τις κινήσεις τους βομβαρδίζοντας με μικρής ισχύος βόμβες χωριά και τοποθεσίες, ώστε να προκαλέσει τον πανικό εξαρθρώνοντας κάθε συνοχή μεταξύ των ντόπιων πληθυσμών, πολυβολώντας ταυτόχρονα κάθε ύποπτη κίνηση.

          Στο χάρτη αποτυπώνονται οι κινήσεις των τριών στρατιωτικών σχηματισμών του γερμανικού στρατού που συμμετείχαν στην επιχείρηση κατά των χωριών της Πίνδου.

          Συνέταξα τον χάρτη έχοντας ως οδηγό το εξασέλιδο επιτελικό σχέδιο του «Πάνθηρα». Οι κινήσεις κάθε σχηματισμού σημειώνονται με διαφορετική στίξη.

          Υπογραμμίζονται δε οι πόλεις-αφετηρίες της γερμανικής επιχείρησης. Από την Καλαμπάκα ξεκίνησε η αποκαλούμενη στο σχέδιο «Ανατολική Ομάδα Μάχης», από την Κόνιτσα η «Ομάδα Μάχης του Βορρά» και από τα Γιάννινα η «Δυτική Ομάδα Μάχης¨.

                                                                                                                                                                                     
Δ. Κωνσταντινίδης, ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ «ΠΑΝΘΗΡΑΣ». Οι Γερμανοί εισβάλλουν και πυρπολούν την Πίνδο, σ.σ. 109,110.

Ιστορικοί Περίπατοι-«Στρατός και πολιτική εξουσία-Τα πραξικοπήματα στην Ελλάδα τον 20ό αιώνα»